Imaxe
O Boletín Oficial del Estado publicou o Real Decreto 723/2026, do 9 de setembro, polo que se traspón parcialmente ao ordenamento español a Directiva (UE) 2019/1152 relativa a unhas condicións laborais transparentes e previsibles.
Entre as novidades da norma incorpórase expresamente a obriga de informar por escrito as persoas traballadoras sobre a existencia de determinados sistemas algorítmicos ou automatizados de toma de decisións utilizados no ámbito laboral.
A novidade non parte dun baleiro normativo. En España xa existe un dereito de información da representación legal das persoas traballadoras sobre determinados algoritmos e sistemas de intelixencia artificial. A isto engádense as obrigas que poden resultar aplicables en materia de protección de datos e as previstas polo Regulamento Europeo de Intelixencia Artificial para determinados sistemas utilizados na contorna laboral.
O Real Decreto incorpora agora outra peza: a información que debe recibir directamente a propia persoa traballadora.
Que información deberá proporcionar a empresa
O artigo 3 do Real Decreto regula a información sobre os elementos esenciais do contrato e as principais condicións de execución da prestación laboral.
Entre esa información incorpórase expresamente:
«A existencia de sistemas algorítmicos ou automatizados de toma de decisións.»
A obriga vai máis alá de comunicar simplemente a súa existencia cando estes sistemas se empreguen para adoptar decisións relativas á determinación, fixación, variación ou modificación das condicións de traballo.
Neses supostos, a información deberá incluír as súas pautas, criterios e regras de funcionamento.
A norma menciona expresamente ámbitos como a duración e distribución da xornada, a asignación de tarefas, a determinación dos salarios, a progresión profesional, o lugar de traballo ou a extinción do contrato.
Isto non significa que a empresa teña que proporcionar necesariamente unha explicación técnica completa do algoritmo, o seu código fonte ou a súa arquitectura. A obriga debe interpretarse conforme ao contido establecido polo propio Real Decreto: informar sobre a existencia do sistema e, cando corresponda, sobre as súas pautas, criterios e regras de funcionamento.
Unha obriga dirixida directamente á persoa traballadora
Unha das claves da nova regulación está en quen recibe a información.
Desde 2021, o artigo 64.4.d) do Estatuto dos Traballadores recoñece ao comité de empresa o dereito a ser informado sobre os parámetros, regras e instrucións nos que se basean os algoritmos ou sistemas de intelixencia artificial que afectan a decisións capaces de incidir nas condicións de traballo, no acceso ou mantemento do emprego, incluída a elaboración de perfís.
O Real Decreto 723/2026 incorpora unha obriga diferente, dirixida á propia persoa traballadora dentro da información que debe recibir sobre a súa relación laboral.
Non substitúe, polo tanto, o dereito colectivo xa existente.
A información poderá proporcionarse en papel ou por medios electrónicos sempre que resulte accesible, poida almacenarse e imprimirse e a empresa conserve unha proba da súa transmisión ou recepción.
Cando deberá proporcionarse a información
Nas novas relacións laborais, a información prevista no artigo 3 deberá facilitarse antes do inicio da relación laboral.
Cando posteriormente se modifique algún dos elementos ou condicións suxeitos ao deber de información, a empresa deberá comunicar o cambio o antes posible e, como máximo, o día en que produza efectos.
O Real Decreto contempla tamén as relacións laborais que xa estean vixentes cando a norma entre en vigor.
Nestes casos, a persoa traballadora poderá solicitar a información prevista no artigo 3 e a empresa deberá proporcionarlla, cando non obre xa no seu poder, nun prazo máximo de trinta días hábiles desde a recepción da solicitude.
O Real Decreto entrará en vigor aos vinte días da súa publicación no BOE.
Existe ademais un prazo diferente relacionado co modelo informativo. O Ministerio de Traballo e Economía Social, a través do Servizo Público de Emprego Estatal, deberá poñer á disposición das empresas e das persoas traballadoras un modelo que facilite o cumprimento destas obrigas nun prazo máximo de vinte días desde a publicación.
A dispoñibilidade dese modelo non condiciona, porén, a esixibilidade das obrigas establecidas pola norma.
Non todo sistema algorítmico laboral é necesariamente intelixencia artificial
A terminoloxía utilizada polo Real Decreto ten unha consecuencia importante.
A norma non fala exclusivamente de sistemas de intelixencia artificial, senón de «sistemas algorítmicos ou automatizados de toma de decisións».
Polo tanto, a análise non debería limitarse a comprobar que sistemas encaixan na definición de IA do Regulamento Europeo de Intelixencia Artificial.
Unha organización pode utilizar motores de regras, sistemas de puntuación ou outros mecanismos automatizados para intervir na asignación de tarefas, horarios ou outras condicións laborais sen que necesariamente todos eles deban cualificarse como sistemas de IA para os efectos do Regulamento europeo.
Isto ten unha consecuencia directa para o goberno tecnolóxico:
Revisar unicamente o inventario de sistemas de IA pode non ser suficiente para identificar todos os sistemas afectados pola nova obriga.
Obrigas relacionadas, pero non equivalentes
A nova obriga laboral convivirá con outros mecanismos de transparencia e protección xa existentes.
O Regulamento Europeo de Intelixencia Artificial establece obrigas específicas para determinados sistemas de IA utilizados no ámbito laboral. Entre elas, o artigo 26 contempla obrigas para os responsables do despregamento de sistemas de IA de alto risco e establece requisitos específicos cando o responsable é un empregador.
O artigo 86 incorpora, baixo determinadas condicións, un dereito a obter explicacións claras e significativas sobre o papel desempeñado por determinados sistemas de IA de alto risco en decisións individuais que produzan efectos xurídicos ou afecten considerablemente de maneira similar a unha persoa.
Pero estes mecanismos non deben confundirse coa nova obriga española.
O Real Decreto utiliza o concepto máis amplo de sistemas algorítmicos ou automatizados de toma de decisións nos supostos que determina o seu artigo 3. As obrigas do Regulamento Europeo de Intelixencia Artificial dependen, entre outros elementos, de que esteamos realmente ante un sistema de IA, da súa clasificación e do papel desempeñado pola organización.
Algo similar ocorre co artigo 22 do RXPD.
Que un algoritmo participe nunha decisión laboral non significa automaticamente que exista unha decisión baseada unicamente nun tratamento automatizado que produza efectos xurídicos ou afecte significativamente de modo similar á persoa.
Debe analizarse como se adopta realmente a decisión e que intervención humana existe.
Por iso, informar sobre a existencia do sistema e, cando corresponda, sobre as súas pautas, criterios e regras de funcionamento, informar a representación das persoas traballadoras, cumprir as obrigas correspondentes a determinados sistemas de IA de alto risco e proporcionar garantías fronte a decisións automatizadas son cuestións relacionadas, pero non equivalentes.
A transparencia esixe primeiro visibilidade interna
Para as organizacións, a consecuencia práctica do Real Decreto vai máis alá de modificar un modelo contractual.
Antes de informar sobre un sistema hai que saber que existe. E antes de comunicar as súas pautas, criterios e regras de funcionamento é necesario coñecer como participa realmente nas decisións laborais.
Isto obriga a conectar áreas que en moitas organizacións aínda xestionan estas cuestións de forma separada: recursos humanos, tecnoloxía, xurídico, protección de datos, seguridade e cumprimento.
Desde unha perspectiva de goberno, un inventario útil debería permitir identificar que sistema intervén, cal é a súa finalidade, en que decisións laborais participa, que datos utiliza, quen é o seu responsable, que grao de automatización existe e que obrigas de información poden resultar aplicables.
Esta revisión adquire especial importancia nas organizacións que utilizan numerosos servizos SaaS.
As plataformas de selección, xestión de persoas, produtividade, planificación de quendas ou avaliación poden incorporar progresivamente funcionalidades algorítmicas ou de intelixencia artificial sen seren adquiridas orixinalmente como un «sistema de IA».
A transparencia esixe primeiro visibilidade interna.
Que deberían revisar agora as organizacións
O Real Decreto introduce un motivo adicional para revisar conxuntamente os inventarios tecnolóxicos e os procesos de recursos humanos.
O primeiro paso consiste en localizar sistemas algorítmicos e automatizados que interveñan en decisións laborais e determinar en que procesos participan. Despois será necesario identificar responsables, datos utilizados, provedores, grao de automatización e documentación dispoñible sobre as pautas, criterios ou regras empregados.
Tamén deberá prestarse atención á contratación e á xestión de provedores.
Cando unha organización utiliza unha plataforma externa para apoiar decisións laborais, necesita dispoñer de información suficiente sobre o seu funcionamento para poder cumprir as obrigas que lle correspondan. Contratar a tecnoloxía a un terceiro non elimina as responsabilidades propias do empregador.
Desde unha perspectiva GRC, isto implica relacionar inventario tecnolóxico, xestión de provedores, protección de datos, cumprimento laboral e goberno da IA.
O obxectivo non debería ser unicamente dispoñer de documentación para responder a unha solicitude. A organización necesita coñecer que sistemas participan realmente en decisións que afectan ás súas persoas traballadoras e manter esa información actualizada cando cambien as funcionalidades, os modelos ou os procesos.
O Real Decreto 723/2026 incorpora unha nova dimensión á transparencia algorítmica laboral en España ao incluír a existencia de sistemas algorítmicos ou automatizados de toma de decisións entre a información que debe facilitarse por escrito ás persoas traballadoras.
Cando estes sistemas se utilicen nos supostos previstos pola norma para determinar, fixar, variar ou modificar condicións de traballo, a información deberá abranguer tamén as súas pautas, criterios e regras de funcionamento.
A novidade non substitúe os dereitos de información xa recoñecidos á representación das persoas traballadoras nin converte automaticamente calquera sistema algorítmico nun suposto suxeito ao artigo 22 do RXPD ou nun sistema de IA de alto risco.
Engade unha capa diferente de transparencia.
E formula unha cuestión previa para as empresas e os responsables de cumprimento:
Non se pode informar adecuadamente sobre un algoritmo que a propia organización non ten identificado, documentado e gobernado.
