Vivimos nunha era na que a liberdade parece estar a un só clic de distancia. Porén, nunca dependemos tanto de sistemas, algoritmos e plataformas que condicionan a nosa identidade, as nosas decisións e a nosa privacidade.
O teléfono móbil, símbolo do progreso e da conectividade permanente, converteuse —sen que apenas o percibamos— no epicentro dunha nova forma de dependencia: a servidume dixital.
Do traballo á hiperconexión
O modelo tecnolóxico actual esvaeu as fronteiras entre o persoal e o laboral. O que na súa orixe foi unha ferramenta de comunicación é hoxe unha extensión da identidade dixital: unha oficina portátil, un dispositivo de monitorización constante e unha ferramenta con impacto directo na organización social.
As notificacións continuas, as métricas de produtividade e a autoexposición permanente configuraron unha sociedade hiperconectada, na que a atención se converteu nun recurso de alto valor e o tempo de desconexión nun ben cada vez máis escaso.
En Galicia, como no conxunto de Europa, esta transformación expón un reto social e ético de primeira orde: como equilibrar innovación, produtividade e protección dos dereitos dixitais da cidadanía.
Os riscos invisibles da dependencia dixital
Cada vez que se desbloquea un dispositivo móbil xéranse e compártense fragmentos de información persoal. A xeolocalización, os hábitos de consumo, os patróns de descanso ou os datos recompilados polas aplicacións de saúde contribúen á creación de perfís dixitais de gran precisión.
Estes datos sustentan modelos económicos baseados na recompilación masiva de información e na anticipación do comportamento, unha realidade que a ciberseguridade non pode ignorar. Os incidentes recentes en plataformas dixitais, as filtracións de datos a grande escala ou a proliferación de aplicacións aparentemente gratuítas que monetizan os hábitos de uso evidencian que a servidume dixital non require mecanismos visibles de imposición: abonda con aceptar condicións de uso extensas e pouco comprensibles.
Resistencia e conciencia: claves para unha ciberseguridade centrada nas persoas
O desafío non é unicamente tecnolóxico, senón tamén cultural e educativo. A primeira liña de defensa comeza en cada persoa. Fomentar unha conciencia crítica sobre o valor dos datos persoais e sobre os deseños dixitais orientados á dependencia resulta tan relevante como a adopción de medidas técnicas de protección.
Falar hoxe de ciberseguridade implica abordar cuestións relacionadas coa saúde mental, a sustentabilidade tecnolóxica e a defensa dos dereitos dixitais. Non se trata só de protexer dispositivos, senón de reforzar a capacidade de decisión individual fronte a un modelo que incentiva a conexión permanente, a previsibilidade do comportamento e a explotación intensiva da información.
Cara a unha soberanía dixital galega
A ciberseguridade non pode limitarse ao uso de contrasinais robustos ou cortalumes avanzados; debe aspirar a unha verdadeira soberanía dixital. En Galicia, o impulso dunha transformación dixital ética e sostible representa unha oportunidade para promover alternativas tecnolóxicas abertas, reforzar a formación en privacidade e consolidar un ecosistema dixital baseado na confianza, no coñecemento e no interese público.
Construír unha Galicia dixitalmente libre non é unha utopía, senón unha condición necesaria para garantir que a tecnoloxía estea ao servizo das persoas e non ao revés.
Como advertía o filósofo Byung-Chul Han “a nova escravitude non se impón con látegos, senón con notificacións”
